Einn heppinn í Lucky

Föstudagsskammtur í boði Braga Ólafssonar:

Fyrir um það bil tveimur vikum birtist færsla hér á Ráðlögðum um plötu hins nýlátna Hal Willner, Amarcord Nino Rota, og minnst var alveg sérstaklega á að tóndæmið sem fylgdi væri af vínilplötu. Sem það var. Enda hljómaði tónlistin þannig: af gamalli vínilplötu. Ég hef sjálfur átt þessa tónlist mjög lengi á geisladiski, og ég man að ég hugsaði, um leið og ég sá fyrrnefnda færslu, hversu gaman væri að eiga þessa eigulegu plötu á vínil. Því þessi músík er vissulega eiguleg. Hún er góð út í gegn, á allan hugsanlegan hátt. Ekki eitt einasta augnablik dettur manni í hug að eitthvað hefði mátt missa sín; það er engin uppfylling, ekkert óþarfa lag, eða einhver rétt nóta sem hefði mátt vera röng; og maður kemst ekki hjá því að hugsa hversu vel Hal Willner vinnur úr hinum stórkostlega – en brothætta – efniviði sem tónlist Nino Rota er. Svona plötur er líka meira gaman að eiga á vínil en öðru formi.

En af hverju er ég að tala um þetta?

Fyrir nokkrum dögum fór ég í Lucky Records við Rauðarárstíg. Lucky Records er eftir því sem ég best veit stærsta plötubúð í bænum, með breiðasta úrvalið – og í vissum skilningi er Rauðarárstígur uppáhaldsgatan mín í Reykjavík, þótt ekki sé hún stærst eða best – og þaðan af síður fallegust – Þórdís Gísladóttir veit hvers vegna hún er uppáhalds. Ég ætlaði að kaupa afmælisgjöf. Og leyfði mér að gæla við þá hugmynd að ef til vill fyndi ég eitthvað annað í leiðinni, sem ég gæti sjálfur hugsað mér að fá í afmælisgjöf, þegar sá dagur rennur upp. Nú, svo er ekki meira með það. Ég fletti í gegnum rekkana í búðinni, finn afmælisgjöfina, og skoða ýmislegt annað sem mig dauðlangar til að kaupa (en kaupi ekki – ekki að sinni). Ég fyllist ákveðinni tegund af depurð – depurð hins ófullnægða neytanda, sem á ekki afmæli fyrr en eftir nokkra mánuði. Ég held reyndar að nú sé orðið alveg ljóst í hvaða farveg þessi frásögn er að stefna. En áður en ég sný mér að afgreiðsluborðinu til að borga fyrir plötuna sem ég hafði fundið – afmælisgjöfina – ákveð ég að skoða eitthvað aðeins meira í búðinni, og örlögin leiða mig að nokkrum kössum hægra megin við klassísku deildina, sem er staðsett í sirka miðri búðinni. Og ég sé að þessir kassar eru merktir ný aðföng, eitthvað í þá áttina – nokkuð sem virkar alltaf spennandi. Og ég byrja að fletta.

Og finn hvað?

Við mér blasir hið rauðbleika, bláa og húðlitaða albúm Amarcord Nino Rota. Greinilega ekki mjög vel farið, og svolítið undið, eins og það hafi einhvern tíma blotnað. Og það er gamalt – og þess vegna orðið þurrt aftur. Verðmiðinn: 1000 krónur. Ég lyfti upp umslaginu, handleik það í svolitla stund, renni síðan plötunni úr nærbuxunum, og sé að platan er ekki alveg glansandi fín, en samt ekki að sjá að hún sé rispuð. Nú, svo er ekki að orðlengja það: ég kaupi plötuna. Og fer með hana heim, svolítið óþolinmóður að vita hvort einhverjar vondar rispur leynist á henni – sem reynist ekki vera – allt í fínasta lagi. Bara hæfilegt vínilbrak, svona um það bil jafnmikið og í La dolce vita-svítunni sem fylgdi með færslunni sem ég nefndi hér í upphafi. Platan sem ég kaupi handa sjálfum mér er því nákvæmlega eins og maður vill hafa plötu: hokin af reynslu þeirra sem hafa hlustað á hana áður.

Einn heppinn.

Og nú er ég kominn aftur á youtube. Píanóleikarinn Jaki Byard, sem bæði opnar og lokar Amarcord Nino Rota, spilar hér lokalag plötunnar, La Strada:

Lagið um Línu

Það eru fleiri að verða 75 ára um þessar mundir en Keith Jarrett. Lína langsokkur nær til dæmis þeim virðulega aldri á þessu ári. Réttara sagt eru 75 ár liðin síðan fyrsta bók Astrid Lindgren um stúlkuna Pippilotta Viktualia Rullgardina Krusmynta Efraimsdotter Långstrump kom út í Svíþjóð. Astrid Lindgren samdi söguna upphaflega árið 1941 fyrir níu ára dóttur sína sem lá á spítala með lungnabólgu. Þegar sjónvarpsþættir voru gerðir um söguna rúmlega aldarfjórðungi síðar var sænski jazzpíanóleikarinn Jan Johansson fenginn til að semja lag fyrir þættina – lag sem varð geysivinsælt eins og allir þekkja. Jan Johansson heyrði lagið hins vegar aldrei nema í formi ókláraðs demós en hann lést í nóvember 1968, þremur mánuðum áður en þættirnir voru frumsýndir í sænska ríkissjónvarpinu.

Samverkamenn Jan Johansson til margra ára, saxófónleikarinn Arne Domnérus, bassaleikarinn Georg Riedel og gítarleikarinn Rune Gustafsson, tóku lagið upp árið 1973 og það kom út sem bónuslag á plötunni Jan Johansson: In Hamburg with Georg Riedel árið 2011.

Það hvarflaði ekki að mér

Lagið It Never Entered My Mind eftir Richard Rogers var meðal laganna sem Miles Davis kvintettinn hristi fram úr erminni árið 1956 til að losna undan samningi við Prestige útgáfufyrirtækið. Miles hafði þá ákveðið að ganga til liðs við Columbia Records, sem þremur árum síðar gaf út Kind of Blue. Ekki alslæm ákvörðun.

Lagið er aðalstefið í heimildamyndinni Birth of the Cool sem er aðgengileg á Netflix. Hún er fróðleg og vel þess virði að horfa á, þótt ég hefði alveg kosið meiri og dýpri umfjöllun um tónlist Miles. En þetta er fyrst og fremst mynd um manninn Miles Davis – og konurnar í lífi hans.

encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcT...

Keith Jarrett 75 ára

Guðni Tómasson, dagskrárgerðarmaður á Rás 1, skrifar pistil dagsins:

Ég var staddur í München í Þýskalandi seint á síðasta ári, kom þangað reyndar óvart í tvígang og í bæði skiptin stefndi ég á að kaupa plötu með Keith Jarrett sem á eru upptökur af tónleikum sem hann hélt í borginni árið 2016. Í bæði skiptin greip ég í tómt og því fór að lokum svo að ég keypti plötuna bara í mínum ástkæru 12 tónum í Reykjavík. Það gerði ekkert til en dró samt aðeins úr stemningunni. Svona getur maður verið skrítinn þegar plötukaup eru annars vegar, ekki síst núna þegar maður er orðinn sparsamari og kannski útsjónarsamari með það hvað maður kaupir sér í föstu formi.

Ef ég hefði haldið mig fast við þetta á undanförnum árum væri ég ansi víðförull. Keith Jarrett hefur nefnilega verið út um allar þorpagrundir að spila árum saman og yfirleitt (sumir segja bara nánast alltaf hin seinni ár) hafa tæknimenn á vegum ECM útgáfufyrirtækisins verið búnir að stilla upp hljóðnemum fyrir tónleika hans. Kistur útgefandans Manfreds Eicher, stofnanda ECM, eru því ansi djúpar þegar kemur að leik Keiths Jarrett. Ætli sé ekki hægt að gefa upptökurnar út hægt og rólega næstu áratugi, mjólka kúna rækilega.

No photo description available.
Hluti af Keith Jarrett safni Guðna

Ekki það að mig vanti tilfinnanlega fleiri plötur með leik Jarretts. Þær á ég í tugatali. Í grófum dráttum eru þetta flokkarnir: sólóplötur (meiri hlutinn af tónleikum), tríóplötur (stúdíó og tónleikaplötur, flestar með Gary Peacock á bassa og Jack DeJohnette á trommur), kvartettarnir tveir frá áttunda áratugnum (sá ameríski og sá evrópski) og loks Jarrett sem klassískur flytjandi. Ætli það sé ekki best að kíkja lauslega á þetta allt saman, en fyrst aðeins um uppruna píanistans og þessa týpu sem maðurinn er.

Keith á þessum einu tónleikum

Þótt ég dái Jarrett sem flytjanda og starfi sem fjölmiðlamaður er ég ekkert svo viss um að ég væri æstur í að hitta hann til að taka við hann viðtal. Hann er frægur fyrir að vera erfiður í viðmóti. „Þú værir eflaust líka stundum pirraður ef Guð væri alltaf að spila í gegnum þig,“ sagði einn félagi minn um þetta á dögunum. Að fara á tónleika með Jarrett, sem ég hef bara gert einu sinni, getur líka tekið á taugarnar.

Skrítið kvöld

Minn konsert var í Brussel 13. nóvember 2015, píanistinn sat einn í ljóskeilu við flygilinn á sviðinu í Fagurlistamiðstöðinni þar í borg. Við flugum út sérstaklega til að fara á tónleikana, eftirvæntingin ansi mikil. Ég naut tónleikanna í botn en þeir voru líka ansi stressandi. Þegar Keith ætlaði að hefja leik fljótlega eftir að tónleikarnir hófust tók einhver jólasveinn í salnum mynd á símann sinn með flassi! Ég bjóst alveg eins við því að tónleikarnir væru þar með búnir, maður hefur heyrt þannig sögur af Jarrett. Okkar maður gekk hins vegar rólegur yfir að míkrafóninum og sagði ákveðið en yfirvegað: „If I see another flash tonight I swear I will quit this job!“

Ég held ég hafi aldrei einbeitt mér jafn mikið að nokkurri tónlist og á þessum tónleikum og Jarrett sveik mig ekki. Hárin risu, kerfið fór í eins konar „overload“ á tímabili og tárin streymdu fram í uppklappslögunum. Maður heyrði að þar vitnaði hann í hitt og þetta, sígild djasslög og klassík, en allt rann upp úr honum. Sem uppspretta hugmynda og tónlistar er maðurinn hreint ótrúlegur þó vissulega taki sólótónleikarnir hans stundum nokkuð á og maður sé ekki alltaf í skapi fyrir streymið frá Guði.

Kvöldið í Brussel var dásamlegt en líka skrítið. Þegar við komum heim á hótelið um kvöldið lásum við á netinu að hryðjuverkamenn hefðu gert árásir á veitingastaði í París fyrr um kvöldið. Seinna kom í ljós að þeir komu úr úthverfi Brussel. Ég bíð enn eftir að tónleikarnir komi út hjá ECM. Kannski gera þeir það ekki, vegna dagsetningarinnar.

Upphafið

Keith Jarrett er fæddur áttunda maí 1945 og þessi orð eru því skrifuð í tilefni 75 ára afmælisins. Hann er frá Allentown í Pennsylvaníu, vitanlega undrabarn í tónlist sem hvu vera með fullkomna tónheyrn, einhvern veginn er ég ekki hissa á því. Hann er alinn upp á klassík en djassinn fór að lauma sér inn í vitund hans fyrir alvöru í framhaldsskóla. Jarrett ákvað frekar að mennta sig í djassinum við Berklee í Boston en að þiggja boð um sígilda menntun hjá sjálfri Nadiu Boulanger í París. Hvernig tónlist við hefðum fengið þá frá manninum, veit sá sem allt veit.

Auðvitað vakti hann fljótt athygli fyrir leik sinn. Jarrett var einn af sendiboðum djassins í Jazz Messengers sveit Arts Blakey og svo rændi Miles Davis honum úr hljómsveit Charles Lloyd yfir í sitt band. Á þessum árum sagði maður ekki nei við Miles, hann var maðurinn með stóru m-i. Með Miles lék Jarrett til dæmis á Live-Evil plötunni frægu og á ýmsum tónleikaupptökum frá þessum tíma. Þetta eru hörðu árin hjá Miles, rafmagnaða heróínkeyrða efnið hans. Í ævisögu sinni segist Miles ekkert alltaf hafa verið hrifinn af hugmyndum Keiths, sá síðarnefndi hafi oft boðið honum upp á eitthvað sem Miles gaf merkimiðann „cute shit“. Víst er að Jarrett er oft lagrænn og rómantískur, en skjóttu mig Miles, ég er rómantíker. Og fyrst Miles leyfði Jarrett að vera með, þá var líklega nokkuð í hann spunnið.

Hljómsveitarstjórinn

En Jarrett var farinn að kveða sér hljóðs sem hljómsveitarstjóri nokkru áður en hann lék með Miles inn á plötu og sem slíkur var hann í fyrstu nokkuð hefðbundinn og passasamur djasspíanóleikari. Á fyrstu tríóplötunni sem hann gerði með trommuleikaranum Paul Motian og bassaleikaranum Charlie Haden (sem síðast vann með Jarrett á tveimur fallegum dúóplötum skömmu fyrir dauða sinn sem heita Jasmine og Last Dance) hljómar Jarrett undir áhrifum Bill Evans, þó svo að áhrif frá meiri byltingarmönnum djassins, eins og Ornette Coleman, komi líka fram. Titillagið af fyrstu plötunni er hressandi og þarna er Jarrett strax farinn að söngla með.

Já, einmitt, þetta með sönglið í honum. Það er rétt að segja það strax að ef þið meikið ekki sönglið þá er kannski betra að þið snúið ykkur að öðru. Ef þið getið hins vegar vanist því, bíða heilu heimarnir.

Hér er eitt lag af fyrstu tríóplötunni:

Risa ferill

Það er meira en að segja það að fara í gegnum feril Keiths Jarrett í krónólógískri röð og ég ætla ekki einu sinni að reyna það. En áður en ég sný mér að kvartettunum langar mig samt að nefna hér plötu frá árinu 1970 sem hann gerði með slagverksleikaranum Gary Burton og naut vinsælda á sínum tíma. Þetta er áhyggjulaus, dálítið „swinging seventies“ djass. Ágætis kokteil tónlist spiluð af tveimur fanta-færum hljóðfæraleikurum. Tökum til dæmis þetta hérna númer:

Strax í byrjun áttunda áratugarins hefst samstarf Jarretts og hins stórmerka ECM útgáfufyrirtækis (Edition of Contemporary Music) sem Manfred Eicher stofnaði ásamt félögum sínum 1969 og stýrir enn. Fyrirtækið er þekkt fyrir smekklega framsetningu og vandað val á listamönnum þó auðvitað sé maður ekki alltaf sammála öllu sem þar er gefið út. Meðfram starfi sínu með ECM gaf Jarrett út hjá Atlantic Records á fyrstu árunum, Impulse og reyndar fleiri fyrirtækjum, áður en hann kom einungis fram undir merkjum þýska fyrirtækisins.

Kvartettarnir

Ameríski kvartettinn svokallaði varð til þegar Jarrett bætti saxófónleikaranum Dewey Redman við þá Haden og Motian. Stundum voru sveitirnar reyndar stærri á þessum árum en þessir þrír voru í kjarnanum. Á þessum plötum leikur Jarrett oft á flautur, sópran saxófón og jafnvel slagverk. Tónlistin er oft á tíðum nokkuð víruð og óræð, undir sterkum austrænum eyðimerkuráhrifum. Nefna má The Survivors’ Suite sem dæmi, tveggja þátta himinskauta-ferð (Beginning og Conclusion) sem er dáleiðandi ef maður leyfir sér að fljóta með.

Hér má sjá eitt létt hæfilega vírað sessjón frá ameríska kvartettinum í Berlín 1970.

Skilin milli ameríska kvartettsins og þess evrópska eru ekkert hrein og klár. Það er ekki eins og Jarrett hafi skyndilega hætt með félögum sínum frá heimalandinu og leitað á önnur mið hinu megin hafsins, þetta blandast allt saman á tímabili. En evrópska (eða nánar tiltekið skandinavíska) samverkamenn fann hann í sænska bassaleikaranum Palle Danielsson og Norðmönnunum Jon Christensen á trommur og Jan Garbarek á saxófóna. Ég er á því að meistaraverk þessa ágæta hóps séu einkum stúdíóplatan Belonging (tekin upp í goðsagnakennda Regnbogastúdíóinu í Osló af Jan Erik Kongshaug) og tónleikaplöturnar Personal Mountains (sem ég held mikið upp á) og Nude Ants. Evrópski kvartettinn er þannig að maður heyrir hvað þeir höfðu það gaman þegar þeir voru að spila.

Það má norska útvarpið eiga að þessu náðu þeir í svarthvítu, vel gert!:

Sóló-Keith

En jafnframt, á meðan á þessu ameríska og evrópska samstarfi stóð, fór Jarrett að taka upp einleik sinn á píanó, einkum á tónleikum. Hreint vitundarflæði streymdi frá honum, flæði sem stundum hefur verið skrifað niður á nótur í kjölfarið. Frægasta og vinsælasta dæmið er að sjálfsögðu Kölnarkonsertinn svokallaði, sem tekinn var upp 1975 og seldist (og selst enn) í hvílíkum bílförmum að hann hafði einn og sér mikil áhrif á allt framhald, vöxt og viðgang ECM útgáfunnar. Guði sé lof fyrir Kölnarkonsertinn því hann hefur eflaust borgað fyrir margt annað gott á upphafsárunum á þeim bænum.

Kölnarkonsertinn er frábær leiðsla sem virðist hafa verið tekinn upp við erfiðar aðstæður. Sándið mjög sérstakt af því að píanóið þennan dag var eitthvað einkennilegt og það heyrist hlátur í áhorfendum alveg í blábyrjun. En útkoman er falleg og Jarrett virðist stundum á leið út úr sér. Konsertinn er í raun eiginlega hálfgert „spari“ hjá mér nú til dags, ég hlusta ekki svo oft á hann. En þegar ég hlusta þá er það heilög stund og auk þess er af nógu að taka þegar kemur að  sólóplötum Jarretts frá ýmsum tímabilum. Hér nefni ég nokkar góðar, allar eru plöturnar á ECM og til á streymisveitum (þó maður eigi auðvitað að eiga svona klassík):

Bremen og Lusanne 1973 – álíka leiðsla og í Köln og tveimur árum eldri

Bregenz og München 1981

Vínarkonsertinn 1982

La Scala 1997 – drama í óperuhúsinu og Over the Rainbow í uppklapp sem drepur mann

Carnegie Hall 2006

Sun Bear konsertarnir 1980 (sex diska safn úr borgum Japan)

Angels of Multitude – fjögurra diska sett með þessu væmna nafni frá borgum á Norður-Ítalíu 1996

Þetta eru aðeins örfáar af sóló-konsertplötunum og á morgun vil ég örugglega bæta við og breyta listanum, en mig langar að nefna eina plötu til viðbótar með sólópíanóleik Jarretts sem er nokkuð annars eðlis og heitir The Melody at Night with You. Hana gerði hann í heimastúdíóinu sínu árið 1998 og hún inniheldur bara þekktar ballöður en platan var í raun eins konar þerapía hans við síþreytu sem hrjáði hann lengi. Silkimjúk og falleg plata.

Hér er hann klappaður upp þrisvar í Tokyo árið 2002.

Og þetta gamla fallega dægurlag, Answer me eftir Gerhard Winkler og Fred Rauch, sendi ECM frá sér í tilefni 75 ára afmælisins á dögunum, upphitun fyrir útgáfu á næstu tónleikaupptöku.

Tríóið

Það var ECM-goðið Manfred Eicher sem fékk þá frábæru hugmynd að leiða saman Jarrett og bassaleikarann Gary Peacock (sem var 85 ára bara fyrir örfáum dögum) og trommarann Jack DeJohnette. Guði sé lof segir maður bara því að þar með varð til eitthvert merkasta og besta djasstríó sögunnar. Tríó sem ég asnaðist aldrei til að sjá á tónleikum, en það er annað mál. Þremenningarnir eru yfirleitt bara kallaðir standarda-tríóið enda uppistaðan af efninu þeirra úr söngbókinni amerísku og drjúgu. Inn á milli koma síðan lög og jafnvel heilar plötur þar sem Jarrett gaf út sitt efni og tók þá upp í stúdíói.

Hér erum við að tala um heila glás af góðum plötum, þar sem fáguð, falleg og kraftmikil spilamennska þessara höfðingja fær að njóta sín. Ég nefni aðeins eitthvað gott:

Standards Vol. 1 og 2. – Tvær beisik, traustar standardaplötur frá fyrstu árunum

Still Live – tveggja diska þétt sett þegar þeir voru upp á sitt besta

At the Deer Head Inn – Ein af mínum uppáhalds tríóplötum, en hér leysir Paul Motian af á trommur

Bye Bye Blackbird – Stúdíóplata tileinkuð Miles Davis

Changeless – frjálsar tónsmíðar Jarretts teknar af nokkrum tónleikum og skeytt saman í eitt konsept

After The Fall – plata sem skrásetur endurkomu Jarretts með tríóinu eftir að hann náði sér upp úr síþreytunni áðurnefndu

Hér gæti ég haldið endalaust áfram … lang best að sjá þá bara spila:

Klassíski Keith

Nei, Keith Jarrett er ekkert endilega besti klassíski píanóleikari í heimi. Víkingur Heiðar og fjölmargir píanistar spila Bach betur en hann, en margt af því sem hann gerir á þessu sviði er athygli vert.

Og reyndar tekur Jarrett upp fjölbreytta tónlist úr heimili „klassíkurinnar“. Bach hefur hann tekið upp bæði á píanó og sembal. Hann hefur leikið verk bandarískra tónskálda eins og Samuels Barber og Lou Harrison og túlkað tónlist armenska mystíkersins Georgs Gurdijeff svo eitthvað sé nefnt.

Ég er ekkert hrifinn af öllu í klassíkinni frekar en djassinum, enda væri það ekki sanngjarnt ef maðurinn gæti allt upp á tíu við eitt stykki flygil. Upptökur hans af konsertum Mozarts eru til dæmis frekar andlausar að mínu mati, en ég hef alltaf verið hrifinn af leik hans á prelúdíum Shostakovich og held mikið upp á þá útgáfu.

En þetta er auðvitað ekki djass, þannig að nú er nóg komið.

Takk fyrir mig, kæri Keith Jarrett, ef þú lærir einhvern tímann íslensku og lest þetta.

What is Jazz?

Jazzskammtur dagsins er í boði franska bandoneonleikarans Olivier Manoury:

After reading Tómas Einarsson’s post about the Gypsy singer Diego El Cigala I had a reflection on the nature of musical genres.

Diego El Cigala has sung in most Latin American countries, he sang Salsa in the Caribbean, he sang Tangos in Argentina and so on, but whatever he is singing, it is always Flamenco.

So what is Flamenco? It is a way of singing. The voice inflections, the ornaments, the way of handling rhythm, the saturation of the voice etc. and the general attitude, make that whatever he touches becomes Flamenco.

Now what is Jazz? Definitions are many, few are exhaustive, and most are contested by jazz musicians themselves. Some black jazz players in the 70’s even refused to label their music Jazz, pretexting this label had been coined by white people. Every step of the evolution of Jazz has repeatedly been accused of “not being Jazz anymore”.

A journalist asked Miles Davis, the most versatile and revolutionary of all jazz artists, if his “electric period” was still Jazz. As usual he gave the definite answer: “What is Jazz? Louis Armstrong played in his way the shit he heard on the radio, I do the same.”

In Armstrong’s youth there were no “Jazz tunes”. He played some Gospel and Negro Spirituals, some Blues and mostly fashionable songs, La vie en rose, Mack the knife, Cheek to cheek and what not, and then Blueberry hill, What a wonderful world… and every tune he sang became Jazz, just like Diego El Cigala with Flamenco.

Then came the Swing era, then the Be-bop etc. Jazz had its own tunes, composers like Duke Ellington and Thelonious Monk made an authentic Jazz repertoire, not borrowed from anywhere else. Fair enough! Jazz became a separate planet.

Miles Davis tried to re-link it to the general pop culture, to Rock and electronic music, he was successful in his own projects but the genres stayed separated.

Now Jazz is like Classical music, a classy music for initiated senior listeners.

Like Classical music, many young professionals play it, extremely well, but the audience has run away. Only a handful of stars, backed by big publishing companies and clever marketing fill the halls.

Ack Värmeland du sköna

Lag dagsins er hið þekkta sænska þjóðlag Ack Värmeland du sköna, sem hér fylgir í flutningi Jan Johansson og félaga hans á plötunni Musik genom fyra sekler. Þessa stórskemmtilegu og á köflum stórsérkennilegu plötu uppgötvaði ég ekki fyrr en nýlega, þegar ég tók Jan Johansson rispu eftir að hafa horft á heimildamynd um hann í Ríkissjónvarpinu. Jan Johansson tók plötuna upp ásamt hópi af tónlistarmönnum árið 1968, sama ár og hann lést í bílslysi 37 ára gamall. Meira um það síðar, í annarri færslu.

Reggísveitin Hjálmar gerði vinsæla útgáfu af laginu Ack Värmeland du sköna fyrir nokkrum árum, við ljóðið Ég vil fá mér kærustu eftir Indriða Einarsson. (Smá útúrdúr: Indriði þessi var ekki bara leikritaskáld og merkilegur leikhúsfrumkvöðull, heldur var hann líka fyrsti Íslendingurinn til að ljúka prófi í hagfræði og sinnti í yfir aldarfjórðung hinu virðulega starfi endurskoðandi landsreikninganna).

Einhvern veginn uppfærðist Ack Värmeland du sköna í Dear Old Stockholm á ensku og lagið varð undir því nafni vinsælt meðal jazztónlistarmanna New York á 6. og 7. áratugnum, meðal annars Stan Getz, Miles Davis, John Coltrane og Paul Chambers. Fræg er þessi upptaka Miles Davis kvintettsins á plötunni  ‘Round About Midnight frá árinu 1957.

Og í lokin, þessi silkimjúka útgáfa með Stan Getz og sænskum tónlistarmönnum frá árinu 1951.

Hal Willner – beint af fóninum

Bragi Ólafsson skrifar:

Tónlistarmaðurinn og útsetjarinn Hal Willner lést úr veirunni fyrir rétt rúmum mánuði. Hans hefur verið minnst í íslenska ríkisútvarpinu, þá aðallega af Pétri Grétarssyni í Hátalaranum, en mér finnst ekki hægt að ráðleggjarar Skammtsins láti sitt eftir liggja í þeim málum, þannig að hér er bætt úr því. Ef eitthvað er hægt að ráðleggja einhverjum, þá er það plata Hal Willner með tónlist Nino Rota úr bíómyndum Fellinis, Amarcord. Þetta er algerlega dásamlegt verk sem hefur fylgt þessum ráðleggjara frá miðjum níunda áratug síðustu aldar; þarna er nánast allt jazzfólk sem maður vill hafa á jazzplötu, meðal annars Steve Lacy, Carla Bley, Jaki Byard, George Adams og Bill Frisell – meira að segja Debbie Harry sem raddar í tóndæminu sem hér er deilt, La Dolce Vita-svítunni. Þeir á youtube eru svo smartir að láta þetta hljóma beint af vínylnum – og það heyrist. Fullkominn vínylur:

Diego El Cigala

Það er Tómas R. Einarsson, kontrabassaleikari og tónskáld, sem skrifar upp á skammtinn á þessum sólríka degi:

Söngvarinn sem mig langar að skrifa um sem gestaskríbent er Spánverji, Diego El Cigala. Þegar ég var harðkjarnadjassmaður fyrir aldarþriðjungi hefði mér ofboðið að presentera flamenkósöngvara frá Andalúsíu í jafn vönduðu djassprógrammi. En þegar aldur færist yfir verður maður svo umburðarlyndur og víðsýnn að það hálfa væri nóg og hefur tæpast nokkur prinsipp lengur. Því þarf það ekki að koma á óvart að lagið sem ég vel með Diego ber vitni um enn meira prinsippleysi en valið á honum. Það er sem sé öldruð bólerólumma, Dos gardenias para ti – tvær gardeníur handa þér. Ótalinn her söngvara hefur skilað þessu 75 ára gömlu lagi Isolinu Carrillo með dásamlega rómantískum tilþrifum, hér má nefna tvo landa hennar, Omöru Portondo og Ibrahim Ferrer. Diego El Cigala náði alþjóðlegri frægð þegar hann starfaði með þá háöldruðum píanista, Bebo Valdés, kúbanskrar ættar sem hafði flúið byltingu og búið lengi í Svíþjóð. Í framhaldi af því hóf Diego sólóferil. Flamenkóuppeldið gerði hann að óvenjulegum túlkanda ýmissa þekktra kúbanskra laga og hann sneri ekki baki við kúbönsku áhrifunum í framhaldinu, hefur til að mynda gert stórsveitarlatínplötu, Indestructible, sem sækir lög og áhrif til latínhetjanna Rays Barretto og Héctors Lavoe. En hann tók líka smá snúning á tangóinn argentínska og útgáfan hér af Dos Gardenias er af tónleikaplötunni Cigala & Tango, og er eiginlega allt í senn; latíndjass, boleró, flamenkó og dass af tangói. Tónleikarnir voru haldnir í Teatro Gran Rex í Buenos Aires fyrir áratug. Rétt er í lokin að vekja athygli á tveimur meðleikurum Diegos; bassaleikaranum Yelsy Heredia frá Guantánamo á Kúbu sem syngur líka á móti Diego þegar þarf, og svo Katalónanum á píanóið, Jaime Calabuch “Jumitus,” sem hefur spilað um langa hríð með Diego. Þeir eru reyndar báðir Rómaættar, eða sígaunar eins og forðum var sagt, og hafa fáir þjóðflokkar í Evrópu reynst tónlistargyðjunni jafn þarfir.

Safnarabúðin og Planet Records

Bragi Ólafsson skrifar:

Það væri gaman að muna hvað ég borgaði fyrir hljómplötuna Deodato 2 í Safnarabúðinni, Laugavegi, árið 1978 eða 9, hugsanlega 1977. Ekki mjög mikilvæg vitneskja, en mig minnir að yfirleitt hafi maður borgað þetta á bilinu 500 til 1000 krónur fyrir plöturnar í Safnarabúðinni (kannski frekar 700 til 1500 krónur). Nú má einhver leiðrétta mig. Ég nefni þetta í og með vegna þess að um daginn lét ég fylgja þær upplýsingar í færslu um plötur með trommuleikaranum Joey Baron að ein þeirra platna væri of dýr til að panta frá útlöndum. Ég hafði ekki átt von á að fá athugasemdir vegna einhverra svona upplýsinga – hálfgerðrar aukasetningar í færslunni – en það var það sem gerðist: ég var spurður af „manni úti í bæ“ hvað ég hefði meint með því að þessi plata væri of dýr, og hvað hún hefði í raun og veru kostað. Ég gat ekki upplýst „manninn í bænum“ á því augnabliki, en ég get það núna: platan með Joey Baron (sem var reyndar bara geisladiskur) átti að kosta 29,56 dollara. Ofan á það myndi síðan bætast sendingarkostnaður, og öll hin margvíslegu gjöld sem hin íslenska póstþjónusta smyr ofan á sendingar utan úr heimi. Þannig að þegar upp væri staðið, stæði maður uppi með geisladisk sem kostaði mann mörg þúsund krónur. Það getur verið að sumum finnist það góð tilfinning að hlusta á tónlist heima hjá sér sem hefur kostað þá meira en hún ætti að gera – og ég get alveg ímyndað mér að einhvern tíma komi sá dagur að ég muni lifa mig inn í eitthvað svoleiðis – en … nú er ég alveg búinn að gleyma hvað það var sem ég ætlaði að hafa sem niðurstöðu í þessari setningu. Það verður að koma síðar. Mér finnst ég aftur á móti þurfa að nefna hvað hin platan sem ég á í safni mínu með Deodato, Prelude, kostaði mig. Því það má segja að ég hafi sömuleiðis keypt hana í eins konar safnarabúð, að vísu ekki á Laugaveginum, heldur á Mt Auburn Street í Cambridge, Massachusettes, í búð sem heitir Planet Records. Ég veit að þetta eru heldur ekki mjög mikilvægar upplýsingar, en það var heldur ekki ætlunin með þessari færslu, að veita einhverjar nytsamlegar upplýsingar. Prelude með Deodato „set me back“ um 11,99 dollara (+ tax), það var fyrir tveimur árum eða svo. Svo flaug ég með hana heim, til að komast hjá því að íslenska póstþjónustan kæmist með sína órólegu fingur í þessi nýju (en notuðu) aðföng mín. Áður en ég „set á fóninn“ lag nr. 1 á hlið 2 á Deodato 2, langar mig til að rifja upp nöfn fiðluleikaranna sem spila á plötunni. Þeir heita Harry Cykman, Max Ellen, Paul Gerschman, Harry Glickman, Emanuel Green, Harold Kohon, Harry Lookofsky, Joe Malin, David Nadien, Gene Orloff, Elliot Rosoff og Irving Spice.

Á plötunni Prelude, sem kom út árið 1972, ári á undan Deodato 2, eru öllu færri í fiðluleikarahópnum sem spila með „Deo“, ekki nema sjö talsins (Max Ellen, Paul Gerschman, Emanuel Green, Harry Lookofsky, David Nadien, Gene Orloff og Elliot Rosoff). Það eru því Harry Cykman, Harry Glickman, Harold Kohon, Joe Malin og Irving Spice sem bætast við þegar kemur að því að hljóðrita Deodato 2. Lágfiðluleikararnir eru þó þeir sömu á báðum plötunum, þótt nafn Alfred Brown sé stytt niður í Al Brown á Prelude (sem er skrítið, því Prelude kom út á undan Deodato 2, eins og ég var búinn að nefna). Nafn hins lágfiðluleikarans helst hið sama á umslögum beggja platnanna: Emanuel Vardi.

Það muna eflaust margir eftir þessari útgáfu af Also sprach Zarathustra úr bíómyndinni Being there:

Að loknu ávarpi mínu til þjóðarinnar

Í lok ávarps Katrínar Jakobsdóttur forsætisráðherra til þjóðarinnar fyrr í kvöld var leikið lagið Fósturjörð af plötu Einars Scheving, Land míns föður, sem kom út árið 2011. Ég fylgi fordæmi ráðherrans og enda mitt ávarp til þjóðarinnar einnig á lagi eftir Einar Scheving. Að betur athuguðu máli sleppi ég þó ávarpi mínu til þjóðarinnar. En það er engin ástæða til að sleppa laginu.

Lagið sem varð fyrir valinu hjá mér, Líf, fékk Íslensku tónlistarverðlaunin sem jazzlag ársins 2006. Það er að finna á plötunni Atlantshaf með samnefndum kvartett sem samanstendur af Einari Scheving (trommur), Jóel Pálssyni (saxófónn), Agnari Má Magnússyni (píanó) og Gunnlaugi Guðmundssyni (bassi).

Blog at WordPress.com.

Up ↑